داعشێكی نوێ لە باكووری سووریا

0
310

هەیئەش وەكو داعش خەون بە دروستكردنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر بنەمای شەریعەوە دەبینێ
هەیئەش وەكو داعش خەون بە دروستكردنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر بنەمای شەریعەوە دەبینێ

رووداو – هەولێر

دوای چوار ساڵ لە شەڕ و كاولكاری، خەلافەتەكەی داعش كەوت، بەڵام گروپێكی تەكفیری كە وەك داعش بەرهەمی ئەلقاعیدەیە، خەریكە لە باكووری سووریا رەگ دادەكوتێ و حوكمی زیاتر لە سێ‌ ملیۆن كەس دەكات، چاوەڕێش دەكرێ هەڕەشەی درێژخایەن لەسەر باكووری سووریا و هەموو رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دروست بكات.

لە سەرەتای ئەمساڵەوە، هەیئەی تەحریری شام كە ئێستاش لای زۆر خەڵك هەر بە بەرەی نوسرە ناوزەد دەكرێ، گروپەكانی دیكەی ئۆپۆزیسیۆنی چەكداری سوننەی سووریای لە پارێزگای ئیدلب دەركرد. ئەو گروپە ئێستا دەستی بەسەر هەموو دامەزراوەكانی پارێزگاكەدا گرتووە، لەوانەش زانكۆی پارێزگای ئیدلب كە 6000 خوێندكاری هەیە.

ئەحمەد، خوێندكارێكی زانكۆی حەلەبی ئازاد، لەوبارەوە بە رۆژنامەی ئەلیكترۆنی (ئیندیپێندنت)ی بەریتانی راگەیاندووە “ئێمە لەناو جەرگەی تاقیكردنەوەكاندا بووین، كەچی ئەوان هاتن و دەستیان بەسەر زانكۆكەدا گرت”. 

بەگوێرەی رۆژنامەكە، زانكۆكە دوو هەفتە لەمەوبەر لەلایەن ئیدارەی هەیئەی تەحریری شامەوە داخراوە.

كاتێك یەكەمجار چەكدارانی هەیئە دەستیان بەسەر زانكۆی حەلەبی ئازاددا گرت، مامۆستا و خوێندكارانی زانكۆ بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی لە دەرەوەی باڵەخانەی زانكۆكە درێژەیان بە وانەكان دا، بەڵام دوو هەفتە لەمەوبەر زانكۆكە بە تەواوەتی داخرا. ئەحمەدیش دەڵێ: “ئێمە چەندینجار خۆپیشاندانمان كرد، ئەوان زۆر مامۆستایان دەستگیركرد بۆ ئەوەی گوشارمان لەسەر دروستبكەن و زانكۆكە جێبهێڵین”.

هەیئەی تەحریری شام وەكو داعش خەون بە دروستكردنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر بنەمای شەریعەوە دەبینێ، هەردوو گروپەش وەچەی رێكخراوی ئەلقاعیدەن. داعش بە ماوەیەكی كورت لە نێوان 2014 هەتا 2015 دەستی بەسەر ناوچەیەكی زۆر لە سووریا و عێراقدا گرت و لە ماوەی سێ ساڵیشدا زۆرینەی ناوچەكانی لەدەست دا. بەڵام هەیئەی تەحریری شام كە پێنج ساڵە بە ناوی جیاوازەوە درێژە بە خۆی دەدات، پراگماتیكیتر مامەڵە لە دۆخەكەدا دەكات. ئەو گروپە لەكاتی پێویستدا لەگەڵ گروپەكانی دیكە سازاوە و لە هەمووشی گرنگتر وازی لە تموحە نێودەوڵەتییەكانی قاعیدە هێناوە.

نیكۆلاس هێراس، لێكۆڵەر لە ناوەندی ئاسایشی نوێی ئەمریكا، ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە ستراتیژی هەیئە ئەوە بووە “رێگە بە گروپەكانی دیكە بدات لە ناوچەكە هەبن، بەڵام وەك گروپە مافیا بەهێزەكانیش توانای ئەوەی بۆ خۆی هێشتووەتەوە كە بەشێوەیەكی یەكجار بەهێز لە هەموو ئەو گروپە ناڕازییانە بدات كە سەر دەردەهێنن”. جیا لەمە ئەو گروپە دەستی بەسەر هەموو خاڵە سنوورییەكان و شاررێگاكانی پارێزگاكەدا گرتووە”. ئەمەش لە پاڵ هێزە چەكدارییەكەی فاكتەرێكی دیكەیە بۆ ئەو هەیئە قسەكەری یەكەم بێ لەسەر چارەنووسی پارێزگای ئیدلب.

یەكێك لە مامۆستاكانی زانكۆكە بە (ئیندیپێندت)ی گوت: “هەندێك لە مامۆستاكان، كەسایەتییە ئەكادیمییەكان و خوێندكاران دەستگیركراون، ئەمە بۆ پەروەردە و خوێندكاران مەترسیدارە، ئێستا زۆر مامۆستا بیر لە جێهێشتنی سووریا دەكەنەوە. ئەم هەڵمەتە خەونی زۆر خوێندكاری تێكداوە، كە هیوایان ئەوە بوو خوێندن تەواو بكەن”.

بەڵام كێشەی زانكۆی حەلەبی ئازاد بەشێكە لە ستراتیژێكی بەرفراوانتر كە باڵەكەی قاعیدە لە سووریا پیادەی دەكات و دەكرێ لە داهاتوودا كێشەی گەورەتر بۆ هەموو رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دروستبكات. ساڵی 2017، برێت مەكگۆرك، نێردەی پێشووی سەرۆكی ئەمریكا لە هاوپەیمانێتیی نێودەوڵەتی دژی داعش، رایگەیاند “ئیدلب گەورەترین حەشارگەیە قاعیدە لە دوای هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەرەوە دەستیكەوتبێ”.

هەیئەی تەحریری شام لە 2017 دامەزراوە، لەلایەن دەستەی پێشووی سەركردایەتیی بەرەی نوسڕەوە ئاراستە دەكرێ، كە لە ساڵی 2012 بە دەستپێشخەری دەوڵەتی ئیسلامی عێراق (داع) بۆ بەشداریی لە شەڕی دژی رژێمی ئەسەد پێكهێنرا. نوسڕە هەر لە سەرەتای دروستبوونیەوە خۆی وەكو یەكێك لە بەهێزترین گروپەكانی بەشدار لە شەڕی نێوخۆی سووریا پیشاندا، هەر ئەمەش وایكرد خەڵكێكی زۆری سوننەی سووریا روو لە ریزەكانی ئەو هێزە بكەن.

ساڵی رابردوو هێزەكانی رژێم بە هاوكاریی هێزی ئاسمانیی رووسیا لەسەر لێواری هێرشێكی هەمەلایەنە بۆ سەر پارێزگای ئیدلب بوون، بەڵام رێككەوتنێكی نێوان حكومەتی توركیا و رووسیا لە مانگی ئەیلوولی 2018 سەبارەت بە ناوچەی چەكداماڵڕاو ئۆپەراسیۆنەكەی راگرت. لە سێ مانگی رێككەوتنەكە چەند جارێك پێشێلكراوە، بەگوێرەی راپۆرتێكی نەتەوە یەكگرتووەكان تەنیا لە مانگی شوبات و ئادار زیاتر لە 86 هەزار كەس لە ناوچە سنوورییەكانی نێوان هێزەكانی رژێم و بەرەی نوسڕە لە پارێزگای ئیدلب ئاوارە بوون و  سەدانی دیكەش كوژراون. ئێستاش هێرشە هەمەلایەنەكە جارێكی دیكە لە ئان و سات دایە.

رێكخراوە مرۆییە نێودەوڵەتییەكان باس لە پێشێلكاریی بەرفراوانی مافەكانی مرۆڤ لەلایەن هەیئەی تەحریری شامەوە دەكەن، بەجۆرێك رێكخراوی چاودێری مافەكانی مرۆڤ (HRW) هەیئە تۆمەتبار دەكات بەوەی ئەو گروپە كەڵك لە تەكتیكەكانی رژێمی سووریا وەردەگرێ بۆ كۆنتڕۆڵكردنی خەڵكی ژێر دەسەڵاتی خۆی، لەوانەش دەستگیركردنی هەڕەمەكی و ئەشكەنجەدان. لەلایەكی دیكەشەوە لە رێگەی زەقكردنەوەی مەترسیی هێرشی هێزەكانی رژێم ناڕەزایەتییەكانی خەڵك لەدژی خۆی كۆنتڕۆڵ دەكات.

چارڵز لیستەر، شارەزای گروپە جیهادییەكان لە پەیمانگەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست  (MEI)دەڵێت :”ستراتیژی هەیئەی تەحری شام ئەوە بووە كە هێرشبكاتە سەر هەموو شێوە بەرەنگارییەك، بەداخەوە هاووڵاتیانی مەدەنی قوربانی ئەم یارییەن”. لە كاتێكدا هەیئە نایەوێ بەهۆی زۆربوونی هەڕەشە دەرەكییەكانەوە لە ناوخۆی ئیدلب بە لاواز دەربكەوێ.

هەیئەی تەحریر لە لایەن توركیا و هێزە سوورییەكانی سەر بەو وڵاتە، رژێمی سووریا و هاوپەیمانەكانی و گروپە چەكدارییەكانی دیكەی ناو پارێزگای ئیدلبەوە هەڕەشەی لەسەرە. 

لیستەریش پێیوایە “لای هەیئە هەموو شتێك بەستراوەتەوە بە راگرتنی هاوسەنگییەكانەوە، واتە هاوسەنگی لەگەڵ خەڵكی مەدەنیی پارێزگاكە، لەگەڵ توركیا، لەگەڵ رووسیا و رژێمی سووریا. 

هەیئە ناتوانێ هەموو پردەكانی نێوان خۆی و خەڵكی مەدەنی بڕوخێنێ، بەڵام ناشیهەوێ لای هیچكام لە لایەنە دژبەرەكان وەكو لاواز دەربكەوێ، لەوانەش لای مەدەنییەكان”.

نیكۆڵاس هێراسیش جەخت دەكاتەوە لەوەی “هەیئەی تەحریر وەها لە ئدلیب پەلی هاویشتووە كە تاكە رێگای كۆتاییهێنان بە دەسەڵاتەكەی دەركردنێتی لەو پارێزگایە، ئەمەش كوشتار و ئاوارەبوونێكی زۆری لێدەكەوێتەوە”.

سه‌رچاوه‌

وه‌ڵام دانه‌وه‌

Please enter your comment!
Please enter your name here