پیاوە سەر بەكێشەكەی ئێران دەردەكەوێتەوە

0
698

مەحموود ئەحمەدی نەژاد
مەحموود ئەحمەدی نەژاد

رووداو- هەولێر

رۆژی 12/4/2017 مەحموود ئەحمەدی نەژاد، سەرۆككۆماری پێشووی ئێران، ناوی خۆی وەكوو كاندیدی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ئێران، تۆمار كرد. بەمەش لەلایەكەوە قسەی رابەری كۆماری ئیسلامی شكاند و لەلایەكی دیكەشەوە رەنگە دووبەرەكی لەناو ماڵی ئوسوڵگەراكان (موحافەزەكاران) بنێتەوە، لەبەرئەوەی ئیبراهیم رەئیسی، كەسایەتیی ئاینیی نزیك لە رابەری ئێرانیش خۆی بەربژێر كردووە. 

هەرچەندە دەركەوتنەوەی ئەحمەدی نەژاد، تەمەن 60 ساڵ، چاوەڕواننەكراو بوو، بەڵام سەرۆكی پێشووی ئێران ماوەی چەند مانگێك بوو كەمپینێكی بەناوی “پێناسەكردنەوەی ئایدیاڵەكانی شۆڕش” دەستپێكردبوو. لە ئابی 2016ش نامەیەكی بۆ باراك ئۆباما، سەرۆكی ئەوكاتی ئەمریكا ناردبوو و داوای لێكردبوو دوو ملیار دۆلار لە پارەی ئێران بۆ قەرەبووكردنەوەی هێرشە تیرۆریستییەكەی ساڵی 1983 ی بەیروت بەكارنەهێنێ.

 بەگوێرەی راپۆرتێكی گۆڤاری نیویۆركەر، ئۆفیسی عەلی خامنەیی، رابەری ئێران، بە نیازی ئەحمەدی نەژادی زانیبوو، بۆیەش لە كۆبوونەوەیەكی دوو كەسیدا خامنەیی بە شەخسی داوای لێكردبوو بیر لە خۆپاڵاوتن بۆ هەڵبژاردنەكانی سەرۆككۆماری نەكاتەوە. بەڵام هەنگاوەكەی هەفتەی پێشووی دەریدەخات ئەحمەدی نەژاد پلانی دیكەی هەیە.

هیچ سەركردەیەكی سیاسیی ئێرانی لەسەر ئاستی جیهانی هێندەی ئەحمەدی نەژاد كێشەساز نەبووە و لەسەر ئاستی نێوخۆییش دووبەرەكیی نەناوەتەوە. فراوانبوونی درزی نێو دامەزراوەی سیاسیی ئێران لە نێوان میانڕەوەكان و ئوسوڵگەراكان ئەنجامی هاتنە سەركاری ئەحمەدی نەژاد بوو لە هەڵبژاردنە پڕ كێشەكەی ساڵی 2009 . 

مەحمود ئەحمەدی نەژاد، دكتۆرای لە ئەندازەی شارستانی هەیە، دوو ساڵ دوای وەرگرتنی پۆستی سەرۆكی شارەوانیی تاران، توانی لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی لە 2005 سەربكەوێ و ساڵی 2009  لەدوای هەڵبژاردنێكی پڕ كێشە، بۆ جاری دووەم بووەوە سەرۆك، بەڵام سەركەوتنەكەی ئەمجارەی ئەحمەدی نەژاد لەسەر كۆماری ئیسلامیی ئێران قورس كەوت. لە دوای سەركەوتنی ئەو، خۆپیشاندانەكانی بزووتنەوەی سەوز لە شارە گەورەكانی ئێران دەستیپێكرد كە بە گەورەترین هەڕەشەی نێوخۆیی بۆ سەر دامەزراوە باڵاكانی كۆماری ئیسلامی لەقەڵەم دەدرێ. میرحوسێن مووسەوی و مەهدی كەڕوبی، دوو ركابەری ریفۆرمخوازی ئەحمەدی نەژاد لە 2009 بەدواوە و هەتا ئێستا لە ماڵەكانی خۆیاندا دەستەبەسەرن.

بەڵام لە ئێران ناوتۆماركردن شتێكە و كاندید بوون شتێكی دیكەیە. ئەنجوومەنی پاسەوانان (شوورای نیگەهبان) هێشتا دەتوانێ ناوی ئەحمەدی نەژاد پەسەند نەكات. ناوەندی ستراتفۆری ئەمریكی بەدووری نازانێ خۆكاندیدكردنی ئەحمەدی نەژاد نەخشەیەك بێ بۆ كۆكردنەوەی دەنگ بۆ حەمید بەقایی كە لە مانگی شوباتی ئەمساڵ رایگەیاند خۆی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ئێران دەپاڵێوێ، وەكوو چۆن عەلی ئەكبەر هاشمی رەفسەنجانی، سیاسەتكار و سەرۆككۆماری بەناوبانگی ئێرانی لە هەڵبژاردنی سەرۆككۆماری ئێران لە 2013 یەكەمجار خۆی كاندید كرد و پاش رەتكرانەوەی ناوەكەی، پشتگیری لە حەسەن روحانی، سەرۆككۆماری ئێستای ئێران كرد. روحانی رۆژی 14/4/2017 وەكو یەكێك لە بەربژێرەكانی هەڵبژاردنی سەرۆككۆماری ئێران، ناوی خۆی تۆمار كرد.

حەمید بەقایی لە دەوڵەتی دەیەمی ئێراندا جێگری ئەحمەدی نەژاد بوو. بە یەكێك لە بڕواپێكراوترین كەسانی نزیك لە سەرۆكی پێشووی ئێران لەقەڵەم دەدرا. ئەحمەدی نەژاد لە مانگی ئاداری پێشوودا پشتگیریی خۆی بۆ بەقایی دەربڕی. ستراتفۆر پێیوایە ئەحمەدی نەژاد دەیەوێ هاوشێوەی رەفسەنجانی جارێكی دیكە لایەنگرانی خۆی لە دەوری خۆی كۆبكاتەوە و ئەگەر ناوەكەی لەلایەن ئەنجوومەنی پاسەوانانەوە پەسەند نەكرا، دەنگ و لایەنگرانی خۆی بخاتە پشت بەقایی، بۆیەش “بڕیاری ئەنجوومەنی پاسەوانان هەرچییەك بێ، ئەحمەدی نەژاد كاریگەریی خۆی لەسەر هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ئێران دادەنێ”.

ئەحمەدی نەژاد و بەقایی وەكوو بیركردنەوە لە بەرەی ئوسوڵگەرا نزیكن، هەرچەندە بڕوایان بە جۆرێك لە پراگماتیزم لە سیاسەتی نێوخۆیی و دەرەكی هەیە، بەڵام لە خولی دووەمی سەرۆكایەتی ئەحمەدی نەژادەوە مانگی هەنگوینیی نێوان ئەحمەدی نەژاد و خامنەیی كۆتایی هات، ئەوەش دوای ئەوەی ئەحمەدی نەژاد (هاوشێوەی سەرۆككۆمارەكانی پێش خۆی) هەوڵی فراوانكردنی سنووری دەسەڵاتی سەرۆككۆمار و هێزی جێبەجێكاری (ناسراو بە قوەی موجریە) دا، هەوڵەكانی ئەحمەدی نەژاد هەتا ئەو شوێنەش رۆیشت كە داوای كرد ئەركی رابەری ئێران لە راوێژ و ئامۆژگاریدا كورت بكرێتەوە. ئەو هەوڵەش وادەكات ئەنجوومەنی پاسەوانان بە وردبینییەكی زیاترەوە مامەڵە لەگەڵ دۆسیەی ئەحمەدی نەژاد بكات. 

سوزان مالۆنی، نووسەر و شارەزای كاروباری ئێران لە پەیمانگای بروكینگز، پێیوایە دەركەوتنەوەی ئەحمەدی نەژاد وەكوو كاندید یان پاڵپشتی بەقایی “دەرخەری ئەوەیە ناڕەزایەتی جەماوەریی بەربڵاو لە ئێران هەیە كە 12 ساڵ لەمەوبەر ئەحمەدی نەژاد بۆ سەركەوتنی خۆی قۆستییەوە، ئەمەش لە كاتێكدایە شۆڕشی ئیسلامی بە بەڵێنی گەڕاندنەوەی دادپەروەری كۆمەڵایەتی توانی دڵی خەڵك بەدەستبهێنێ‌”.

دەركەوتنی رەئیسی

خۆكاندیدكردنی ئەحمەدی نەژاد كێشەیەكی دیكەش بۆ ئوسوڵگەراكان دروست دەكات كە رەنگە تووشی كێشەی 2013یان بكاتەوە، كاتێك نەیانتوانی دەنگی لایەنگرانی خۆیان بۆ یەك كاندیدی دیاریكراو كۆبكەنەوە. هەفتەی پێشوو ئیبراهیم رەئیسی، كەسایەتی ئاینیی نزیك لە خامنەیی، خۆكاندیدكردنی خۆی بۆ هەڵبژاردنی 19ی ئایار راگەیاند. رەئیسی بە جێگرەوەی داهاتووی خامنەیی لەقەڵەم دەدرێ.

ئیبراهیم رەئیسی زۆر لە میدیاكاندا دەرنەكەوتووە و سەرۆكی دیوانی چاودێریی مەزارگەی ئیمام رەزا (ئاستانی قودسی رەزەوی)یە كە دەوڵەمەندترین ناوەندی ئاینیی ئێرانە. ئالێكس وەتەنخاه، لێكۆڵەر لە پەیمانگای رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، لە وتارێكدا لە گۆڤاری فۆرین پۆڵیسی ئاماژە بەوە دەدات كە ئوسوڵگەراكان دەیانەوێ ناوی رەئیسی زەق بكەنەوە و ئەمەش رێگەخۆشكەر دەبێ بۆ ئەوەی بتوانن دواتر وەكوو جێگرەوەی خامنەیی دەستنیشانی بكەن.

سەرۆكی ئاستانی قودسی رەزەوی لە شاری مەشهەد لەدایك بووە، هەمان ئەو شارەی كە خامنەیی لێی لەدایك بووە. مەشهەد لە شۆڕشی گەلانی ئێراندا لە 1979 و بەتایبەتیش هاتنە سەركاری روحوڵڵا خومەینی، دامەزرێنەری كۆماری ئیسلامیی ئێران، رۆڵێكی ئەوتۆی نەبووە، بەڵام بەهۆی ئارامگای ئیمام رەزا، ئیمامی هەشتەمی شیعەكان، بایەخێكی سیمبولیكی هەیە. بۆیە خامنەیی لە كاتی وەرگرتنی پۆستی رابەرایەتی ئێران لە 1989ەوە هەوڵی راكێشانی مەشهەدییەكانی داوە بۆ ناو دەسەڵات. 

سەرەتای یەكدی ناسینی خامنەیی و رەئیسی بۆ 1979 دەگەڕێتەوە، كاتێك خامنەیی وانەی بەڕێوەبەری ئیسلامی بە 70 گەنجی دەستەبژێری حەوزەی عیلمییەی قوم، یەك لەوانیش رەئیسیی تەمەن 18 ساڵ دەگوتەوە، بۆ ئەوەی ئامادە بكرێن قۆناغی پاش رووخانی دەسەڵاتی شا ئیدارە بكەن. لە تەمەنی 20 ساڵییەوە هەتا ئێستا، رەئیسی پۆستی جیاوازی لە سیستەمی دادوەریی ئێراندا وەرگرتووە و لە كوشتارەكانی ساڵی 1988ی دژبەر و رەخنەگرەكاندا دەستی باڵای هەبووە. ساڵی 2006یش بووە ئەندامی ئەنجوومەنی شارەزایانی ئێران (مجلس خبرگان). 

وەتەنخاه پێیوایە دەركەوتنی رەئیسی وەكوو كاندید مەترسی لەسەر شەفافیەتی هەڵبژادنی سەرۆكایەتی ئێران دروستدەكات، لەبەر ئەوەی ئوسوڵگەراكان دەزانن ئەگەر رەئیسی لە هەڵبژاردنەكانی 19ی ئایاردا شكست بهێنێ، شەرعیەتی بۆ پۆستی رابەری وڵاتیش كەم دەبێتەوە، بۆیە دوور نییە هاوشێوەی هەڵبژاردنی 2009 “پەنا بۆ ساختەكاری بەرن”.

سه‌رچاوه‌

وه‌ڵام دانه‌وه‌

Please enter your comment!
Please enter your name here